Koning Lodewijk XIV

Koning Lodewijk XIV van Frankrijk (1638-1715)
Wie over de hofcultuur spreekt, komt de naam Lodewijk XIV vanzelf tegen. Lodewijk XIV fungeert als een van de bekendste en belangrijkste figuren binnen de hofcultuur. Hij wordt geboren op 5 september 1638 in Saint-Germain-en-Laye als zoon en troonopvolger van koning Lodewijk XIII van Frankrijk (1601-1643) en Anna van Oostenrijk (1601-1666). Het Koninklijke paar is al 20 jaar kinderloos en de geboorte van Lodewijk XIV komt dan ook als een grote verrassing. Deze wordt dan ook groots gevierd in het hele land. Tijdens zijn doop krijgt hij de doopnaam  ‘Dieudonné’, dat letterlijk betekent “een geschenk van God”. Gedurende zijn jeugd wordt hij dan ook vaak aangesproken als “Louis-Dieudonné, ofwel ‘Lodewijk het Godsgeschenk’. Op 21 september 1640 krijgt Lodewijk er een broertje bij, genaamd Filips I van Orleans. De latere Hertog van Orleans.

louis-xiv-1-sized
P1070511

Imago-building
De zorg over het imago van Lodewijk begint al bij zijn geboorte, door heel Frankrijk gevierd met vreugdevuren en vuurwerk, klokgelui en kanonschoten. Dan is daar ook de plechtige uitvoering van het ‘Te Deum’ en wordt hij geloofd in preken, toespraken en gedichten. Zo ook met Latijnse verzen van de in Frankrijk in ballingschap levende Italiaanse filosoof Tommaso Campanella. Deze schrijft over de baby als een soort Messias tijdens wiens leven de gouden tijd zal terugkeren. Vanaf zijn geboorte wordt hij dus verheerlijkt en geprezen en start de cultus rondom Lodewijk XIV. Tijdens zijn heerschappij dan ook uiteindelijk uitmondend in de bekende aanduiding ‘Le Roi-Soleil’, ofwel ‘De Zonnekoning’. Lodewijk XIV noemt zichzelf zo, omdat hij van mening is dat hij het middelpunt van Frankrijk is en Frankrijk op haar beurt het middelpunt van de wereld, zoals de zon het middelpunt van het heelal vormt.Lodewijk XIV regeert bij het aantreden van zijn persoonlijke heerschappij dan ook volgens het absolutisme en het Droit Divin ofwel  het goddelijk recht. In de 17e eeuw heerst namelijk het geloof dat koningen zijn aangesteld door God. Lodewijk XIV staat boven alles en iedereen, wetten gelden niet voor hem en hij hoeft aan geen enkel persoon enige verantwoording af te leggen. Alles draait om Lodewijk XIV.

Biografie van Lodewijk XIV
Als Lodewijk 4 jaar oud is, komt zijn vader Koning Lodewijk XIII te overlijden. Vanaf dat moment is Lodewijk XIV officieel de koning van Frankrijk met zijn moeder Anna van Oostenrijk als regentes. De feitelijke macht over het bestuur van het land  komt in handen van kardinaal Mazarin, de eerste minister van Frankrijk. Hij zal Lodewijk XIV dan ook zijn politieke opvoeding geven. Kardinaal Mazarin bestuurt tot aan zijn dood in 1661. Na zijn dood gaat Lodewijk XIV het land daadwerkelijk zelf regeren. Hij is dan 23 jaar oud, al een jaar getrouwd én heeft al een zoon. Meteen bij zijn aantreden zal hij het land volgens het principe van het Droit Divin gaan regeren.

  1. Hyacinthe Rigaud (1659–1743), Lodewijk XIV van Frankrijk, 1701, paleis het Louvre

    Hyacinthe Rigaud (1659–1743), Lodewijk XIV van Frankrijk, 1701, paleis het Louvre

    Bekendste schilderij van Lodewijk XIV, ca.1700 Rigaud, portret van Lodewijk XIV

In 1660 trouwt Lodewijk XIV met Maria Theresia van Spanje (1638-1683). Het is een puur politiek huwelijk. Het huwelijk zorgt voor vrede tussen Frankrijk en Spanje. Hoewel er geen liefde in het spel is – volgens vele verhalen schonk de koning zelden aandacht aan Maria Theresia-  schenkt zij hem maar liefs zes kinderen waaronder de Grand Dauphin. Alleen de Grand Dauphin overleeft de eerste kinderjaren. Naast zijn huwelijk blijkt Lodewijk er verschillende maîtresses op na te houden. Onder andere Louise de La Valliére, waarbij hij vier buitenechtelijke kinderen verwekt, Madame de Montespan die hem maar liefst zeven kinderen buitenechtelijke kinderen schenkt en ook heeft Lodewijk nog een kind bij Marie Angélique de Scoraille de Roussille.

Wettige nakomelingen:

  • Lodewijk (1 november 1661 – 14 april 1711), beter bekend als le grand dauphin.
  • Anne Elisabeth (18 november 1662 – 30 december 1662).
  • Marie Anne (16 november 1664 – 26 december 1664).
  • Marie Thérèse (2 januari 1667 – 1 maart 1672), la petite madame.
  • Filips Karel (5 augustus 1668 – 10 juli 1671), hertog van Anjou.
  • Lodewijk Frans (14 juni 1672 – 4 november 1672), hertog van Anjou.

Buitenechtelijke nakomelingen:

        De kinderen met Louise de La Valliére:

        • Karel (19 november 1663 – 1665)
        • Filips (7 januari 1665 – 1666)
        • Marie Anne (2 oktober 1666 – 3 mei 1739)
        • Lodewijk (3 oktober 1667 – 1683)

De kinderen met madame de Montespan:

        • Louise Françoise (1669 – 1672)
        • Lodewijk Auguste (31 maart 1670 – 14 mei 1736)
        • Lodewijk Caesar (1672 – 10 januari 1683)
        • Louise Françoise (1 juni 1673 – 16 juni 1743)
        • Louise Marie Anne (12 november 1674 – 15 september 1681)
        • Françoise Marie (25 mei 1677 – 1 februari 1749)
        • Lodewijk Alexander (6 juni 1678 – 1 december 1737)

Veel kinderen, nauwelijks een opvolger…
Na zijn affaire met madame de Montespan begint hij een relatie met Madame de Maintenon, een gelovige en intelligente vrouw, die een grote invloed zal hebben op Lodewijk XIV.  In 1683 sterft Lodewijk’s vrouw Maria Thresia aan een tumor. Lodewijk is nauwelijks geraakt door haar sterven, hij had namelijk nooit echt van haar gehouden.

Een jaar na het overlijden van Maria Theresia trouwt hij dan ook in het geheim met zijn minnares Madame de Maintenon. Deze weet hem er wonderbaarlijk genoeg van te overtuigen geen andere maîtresses meer te nemen. Hij zou zich hier nog aan hebben gehouden ook. Het paar blijft kinderloos. In 1715 sterft Lodewijk XIV vier dagen voor zijn 77ste verjaardag, in Versailles. Op zijn sterfbed zou hij tegen zijn vrouw Madame de Maintenon het volgende hebben gezegd: “Waarom huil je – dacht je soms dat ik onsterfelijk was?” Anderen beweren echter dat hij dit tegen twee lakeien heeft gezegd.

De opvolger van Lodewijk XIV, is zijn achterkleinzoon Lodewijk XV aangezien geen van zijn wettige kinderen lang genoeg heeft geleefd om hun vader op te kunnen volgen. Lodewijk XV is net als Lodewijk XIV nog maar een kind wanneer hij koning wordt.Hoewel zelfs Lodewijk XIV niet onsterfelijk was, leeft zijn nagedachtenis tot op de dag van vandaag voort.

Lodewijk XIV en politiek
Vanaf 1661 gaat Lodewijk XIV daadwerkelijk zelf het land regeren. Voorheen werd het land bestuurd door kardinaal Mazarin. Lodewijk XIV heeft een groot respect voor kardinaal Mazarin, die hem zijn  politieke opvoeding heeft gegeven. Vooral voor het feit dat Mazarin de opstand van de adel tussen 1648-1653 weet te onderdrukken. Deze opstand stond ook wel bekend als La Fronde. Deze opstand blijft Lodewijk XIV zijn gehele leven bij. In de tijd van deze opstand is Lodewijk XIV zelfs een tijdje gevlucht geweest.

Mazarin spant zich tijdens zijn regentschap in om de regering te centraliseren, het land te leiden vanuit één punt, namelijk het koninklijk paleis. Ook wil hij de macht van de edelen beperken met de opstand La Fronde tot gevolg.

Zijn wil wordt wet
Na de dood van Mazarin zou Lodewijk dan ook meteen hoog van de toren blazen met zijn toespraak tegen zijn ministers: “Ik heb u bij elkaar geroepen om u te zeggen dat ik mijn zaken tot nu toe heb willen laten beheren door de heer Mazarin, maar dat het nu tijd wordt dat ik ze zelf ga beheren. U zult mij alleen helpen met uw raad als ik u erom vraag. Ik verbied u ook maar iets te ondertekenen buiten mijn opdracht om. Ik wens dat u bij mij persoonlijk iedere dag verwoording aflegt over wat u gedaan hebt. De zaken zullen veranderen. De regering van de staat en mijn onderhandelingen met het buitenland zal ik anders aanpakken dan de Heer Mazarin. U weet nu wat mijn wil is. Het enige wat u nog hoeft te doen, is mijn wil uitvoeren.”

Vanaf dit heerst Lodewijk XIV over het land volgens het Droit Divin. Hij roept zichzelf ook uit tot koning bij de gratie van God, plaatsvervanger van God op aarde. Daarom benoemt hij ook geen eerste minister, immers hij heerst tenslotte alleen.

2)De zegevierende Lodewijk, 1673. Schilderij: Lodewijk voor Maastricht van Pierre Ignard (Pinacoteca, Turijn)

Nooit meer een La Fronde!
Met de opstand van La Fronde nog vers in Lodewijks achterhoofd, wil hij voorkomen dat anderen ooit zoveel macht krijgen dat ze de rust in het koninkrijk kunnen bedreigen. Zo hadden Franse Parlementen en de Staten generaal in feite geen macht. Zij staan net als de ministers onder het gezag van Lodewijk XIV. Om zijn absolute macht veilig te stellen probeert Lodewijk de adel aan zich te binden. De edelen dienen voortdurend aan het hof aanwezig te zijn; de belangrijkste krijgen hun eigen appartement.

Hovelingen figureren in ingewikkelde rituelen waarvan de koning het centrum is. Zij moeten zich rond zijn persoon verdringen om titels, eerbewijzen, functies en geld. Bij wegblijven lopen ze het risico om uit de gratie van de koning te raken,  die hen de gegeven titels, eerbewijzen, functies en geld ook weer af kan nemen. Er is dan ook genoeg rivaliteit onder de hovelingen, ze willen tenslotte allemaal in goede gratie van de koning komen of blijven.

Meer oorlog dan vrede
Tijdens het bewind van Lodewijk XIV voert hij nogal wat oorlogen. Het land was dan ook vaker in oorlog als in vrede tijdens het bewind van Lodewijk XIV. De voornaamste reden voor de meeste van deze oorlogen is het uitbreiden van zijn gebied. Ook voert Lodewijk XIV bijvoorbeeld oorlog tegen de Nederlandse Republiek, omdat de Nederlanders erg rijk zijn geworden door de handel die ze zelf drijven.

Lobith 1672

Lobith 1672

Lijst met oorlogen onder het bewind van Lodewijk XIV:
Jaren:     Oorlog:  Voornaamste tegenstander:

  • 1667-1668  Devolutie-oorlog Spanje
  • 1672-1678  Hollandse oorlog Nederland
  • 1683-1684  Luxemburgse oorlog Spanje
  • 1688-1697  Negenjarige oorlog Rijnland-Pfaltz
  • 1701-1713  Spaanse Successieoorlog Spanje

 

Hongerklop
Lodewijk XIV wordt in het begin van zijn regeerperiode gezien als een goede koning die Frankrijk vooruit helpt op vele vlakken. Dit is tegen het einde van zijn regeerperiode wel anders.

Na 1690 ontstaat er steeds meer kritiek op Lodewijk XIV en zijn absolute macht. De luxe van Versailles staat in sterk contrast met de armoede waar het gewone volk veelal in verkeerde. De belastingheffing is oneerlijk, want de adel en de geestelijkheid betalen vrijwel niets. De gewone mens betaalt zich echter scheel en vele mensen van het volk bezwijken aan de honger. De vele oorlogen, de dure hofhouding en de vele verbouwingen aan Versailles zorgen ervoor dat het land in diepe schulden verkeerde. Lodewijk XIV laat Frankrijk dan ook in een rampzalige staat achter na zijn dood.

Lodewijk XVI en de hofcultuur
Het Franse hof is georganiseerd volgens een vast hofprotocol. In dat hofprotocol staan strenge regels over wie wat moest doen.

Zo begint iedere dag voor de koning met hetzelfde protocol. Hij wordt iedere morgen op hetzelfde tijdstip gewekt om half 9 ‘s ochtends, vervolgens wordt de koning aangekleed onder het toeziend oog van honderden hovelingen. Soms mag een van hen een kledingstuk aanreiken, wat een grote eer is. Daarna onderzoekt de Eerste Geneesheer de koning iedere ochtend, waarna de koning de mis bijwoont in de Kapel. Op weg hiernaar loopt Lodewijk door de Spiegelzaal waar vele hovelingen hun kans schoon zien om de koning een gunst te vragen. Het voelt dan ook als een grote afwijzing wanneer de koning dan zegt : “Ik heb deze persoon nog nooit aan het Hof gezien…”. Zo heeft alles en iedereen aan het Hof zijn eigen  functie en positie waaraan voorrechten zijn toegekend.

De zitplek en slaapplaats zeggen veel over de status van een persoon. Hoe beter de zitplaatsen en de slaapplaatsen hoe meer aanzien je had. Genoeg mensen met aanzien die moeten staan. En iedereen mag ook niet zomaar overal komen in het paleis. Sommige ruimtes mocht je alleen betreden als je bepaalde privileges genoot.

De beslissingen van de Koning zijn dan ook van cruciaal belang voor de hovelingen. Intriges en complotten zijn aan de orde van de dag om maar in de gunst van de koning te komen.

Koninklijk biljarten
is er ook veel vertier op het hof. Zo wordt er veel gegokt met kaartspelen. Sommige hovelingen maken hiermee een fortuin en komen zo in de gunst van de koning, anderen verliezen enorme sommen met geld. Soms grijpt de Koning echter in om te voorkomen dat een familielid of een edelman geruïneerd raakt. Ook vinden er in de hoogtijdagen soms wel drie dansavonden per week plaats. Er kan op deze avonden worden gedanst, gekaart of gebiljart.En voor de gasten staat er dan een rijkelijk buffet opgesteld. Er werd dan ook verwacht dat iedereen in mooie kleding aantreedt. Op deze avond mag er zelfs met de Koning worden gebiljart door rijke burgers; het is dan ook een eer voor rijke burgers om te mogen verliezen van de Bloedadel. Het betekent veel voor alle genodigden om aanwezig te zijn op deze avonden, je bent namelijk uitgenodigd door de Koning zélf.

De toon zetten
Ook organiseert Lodewijk vaak grote feesten die vanwege hun omvang vaak buiten plaatsvinden. Hiervoor werden kostuums gemaakt, decors gebouwd en speciale muziek geschreven. Op deze avonden vinden voorstellingen plaats en voordrachten van dichters. De gasten worden getrakteerd op grote vuurwerkshows, er worden zelfs zeeslagen nagespeeld met echte schepen waarvan de kanonnen vuurwerk afschieten. Kunstenaars leggen de avond soms vast in gravures en schilderijen.

Lodewijk XIV gebruikte deze feesten om al zijn pracht en praal te laten zien en vooral om andere monarchieën in Europa zijn rijkdom en almacht te tonen. Veel andere Europese Koningen willen natuurlijk niet onderdoen voor hun Franse rivaal. Versailles wordt dan ook toonaangevend voor de andere hoven, deze nemen de nieuwste modetrends en cultuur dan ook over.

Lodewijk XIV en kunst
Al op jonge leeftijd ontwikkelt Lodewijk XIV een brede interesse voor de kunsten. Hij is buitengewoon geïnteresseerd in de schilderkunst, architectuur, muziek en erg begaan met dans. Zelf is hij ook een begaafd danser die zelf de rollen van Mars en de Zon vertolkt in de balletten, behorende bij de opera, geschreven door Francesco Cavalli.

Lodewijk richt in 1648 de Koninklijke Academie voor Beeldhouw- en Schilderkunst, ofwel L’Académie Royale de Peinture et de Sculpture op.Bij deze academie zijn meesters als Charles Le Brun aangesloten. Bij de aanvang van de persoonlijke heerschappij van Lodewijk XIV werd het plan opgevat om de Academie te reorganiseren, zodat het instituut in dienst kwam te staan van het hof. Jean-Baptiste Colbert die in dienst was geweest van Kardinaal Mazarin wordt bij het aantreden van Lodewijk´s persoonlijke heerschappij een belangrijke raadgever van de Koning.

Colbert is van plan de heerschappij van de koning als beschermheer van de kunsten te herstellen. Volgens hem zijn de kunsten nuttig als die bijdragen aan de roem van de koning. Daartoe reorganiseert hij in 1663 de Academie Royale de Peinture et de Sculpture. Met Colbert als viceprotecteur en Charles Le Brun als directeur; dé favoriete schilder van de koning.

Strenge ballotage
Op de Academie worden  allerlei voorwerpen vervaardigd:van meubelen tot schilderijen en wandtapijten, die vrijwel allemaal direct in Versailles een plek vinden. De academie leidt kunstenaars op die uiteindelijk in dienst staan van de staat.

De Académie voor Schilder- en Beeldhouwkunst liet nieuwe leden toe op grond van een ´toelatingsstuk` dat betrekking op L´histore du Roi diende te hebben.De selectie is behoorlijk streng, niet iedereen wordt toegelaten. Eenmaal toegelaten kun je als artiest rekenen op een goede sociale status.

Ook andere instellingen maken deel uit van het systeem. Zo is er bijvoorbeeld de staatsfabriek van de Gobelins (geopend in 1663), waar ongeveer tweehonderd mensen (onder wie een aantal schilders) behalve de stoffering van de Koninklijke paleizen ook de beroemde wandtapijten van de L´histoire du Roi vervaardigen.

Gloire bovenal
Volgens Lodewijk XIV had kunst een dubbele taak. Zij moet een niet te overtreffen status aan het hof verlenen en de roem van Lodewijk tot ver over de landgrenzen verbreiden. Door gebruik te maken van de Académie en bijvoorbeeld de Gobelinfabriek kan Lodewijk zich  intensief en inhoudelijk met de kunst bemoeien.

Alles moet immers in dienst staan van zijn glorie. Hij laat zijn roem dus vereeuwigen in talloze schilderijen, standbeelden en triomfpoorten. Hiermee drukt hij uiteindelijk een groot cultureel stempel op de cultuur van Europa in de 17e eeuw.

Bronnen
1 http://www.histotheek.nl/index.php/regenten-en-vorsten-menutijdvakken-73/113-de-zonnekoning-koning-lodewijk-xiv-1634-1715,  Geraadpleegd op 10-04-2013

2 Sprangers,R, http://www.isgeschiedenis.nl/invloedrijke-mannen/lodewijk-xiv-de-zonnekoning-van-frankrijk/  Geraadpleegd op 10-04-2013

3 Burke,P. Het beeld van een koning de propaganda van Lodewijk XIV, blz. 43

4 http://members.quicknet.nl/flp.vanloon/lodewijk.htm  Geraadpleegd op 10-04-2013

5 http://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_XIV_van_Frankrijk 08-04-2013

6 Mitford, N. De Zonnekoning, blz 241

7 http://members.quicknet.nl/flp.vanloon/lodewijk.htm 10-04-2013

8 http://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_XIV_van_Frankrijk, 08-04-2013

9 http://nl.wikipedia.org/wiki/Lodewijk_XIV_van_Frankrijk, 08-04-2013

10 http://members.quicknet.nl/flp.vanloon/lodewijk.htm , 10-04-2013

11 http://kunst-en-cultuur.infonu.nl/geschiedenis/77612-hofcultuur-in-europa.html 10-04-2013

12 Burke,P. Het beeld van een koning d propaganda van Lodewijk XIV, blz. 54

13 Burke, P. , Het beeld van een koning de propaganda van Lodewijk XIV, blz. 55

14 Burke, P., Het beeld van een koning de propaganda van Lodewijk XIV, blz. 55

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s